Bursa da Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplamalarında Yapılan Hatalar ve Çözüm Yolları
Bursa, sanayi ve üretim sektörünün kalbi olarak, binlerce işçi ve işvereni istihdam eden dinamik bir şehir. İş ilişkilerinin sona ermesi sürecinde en çok gündeme gelen konuların başında ise kıdem ve ihbar tazminatı hesaplamaları geliyor. Ne yazık ki, hem çalışanlar hem de işverenler tarafından bu hesaplamalarda sıklıkla hatalar yapılabiliyor. Bu hatalar, ciddi maddi kayıplara ve hukuki uyuşmazlıklara yol açabiliyor. Bu yazıda, Bursa'da kıdem ve ihbar tazminatı hesaplamalarında yapılan hatalar ve çözüm yollarını detaylı ve anlaşılır bir şekilde ele alacağız.
Kıdem ve İhbar Tazminatı Nedir? Temel Farklar Nelerdir?
Öncelikle bu iki tazminat türünü birbirinden ayırmak gerekiyor. Kıdem tazminatı, en az bir yıl çalışmış olan işçinin, işveren tarafından haklı bir neden gösterilmeksizin işten çıkarılması veya belirli koşullarda kendi isteğiyle ayrılması durumunda hak kazandığı bir ödenektir. Hesaplamada, işçinin son brüt ücreti ve çalıştığı toplam yıl sayısı dikkate alınır.
İhbar tazminatı ise, iş sözleşmesinin taraflardan biri tarafından usulüne uygun olarak bildirilmeden ve süresine uyulmadan feshedilmesi halinde ödenmesi gereken bir tazminattır. Çalışma süresine göre değişen ihbar süreleri vardır ve bu sürelere uyulmaması tazminat yükümlülüğü doğurur.
Bursa'da Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplamalarında Yapılan Yaygın Hatalar
Bursa'daki işletmelerde, özellikle tekstil, otomotiv ve makine imalatı gibi yoğun istihdama sahip sektörlerde, aşağıdaki hatalara sıklıkla rastlanmaktadır.
1. Brüt Ücretin Yanlış Belirlenmesi
En kritik hata, tazminat hesaplamasının dayanağı olan "brüt ücret"in eksik veya hatalı tespitidir. Brüt ücret sadece aylık maaş değildir. Sürekli ve düzenli ödenen prim, ikramiye, yemek yardımı, çocuk yardımı, yakacak yardımı, giyim yardımı gibi tüm sosyal haklar ve düzenli fazla mesai ücretleri de brüt ücrete dahil edilmelidir. Bursa'da birçok işletme, bu kalemleri atlayarak daha düşük bir brüt ücret üzerinden hesaplama yapmakta ve çalışanın hakkını gasp etmektedir.
2. Çalışma Süresinde Eksik Hesap
Kıdem tazminatı için çalışma süresi, işe giriş tarihinden işten ayrılış tarihine kadar geçen süredir. Ancak, hafta tatilleri, resmi tatiller ve yıllık ücretli izin süreleri de bu süreye dahildir. Yalnızca fiilen çalışılan günler sayılarak yapılan hesaplar hatalıdır. Ayrıca, bir yıldan artan süreler için (örneğin 5 yıl 7 ay 15 gün) ay ve günlerin doğru orantılanarak hesaplanmaması da sık görülen bir diğer hatadır.
3. İhbar Sürelerinin ve Ücretinin Yanlış Hesaplanması
İhbar tazminatı, ihbar süresine karşılık gelen ücrettir. Hata genellikle çalışma süresine bağlı olan ihbar süresinin yanlış belirlenmesinden (örneğin, 3 yıllık çalışan için 4 hafta yerine 6 hafta denilmesi) veya ihbar süresinin ücretinin, yalnızca temel maaş üzerinden hesaplanmasından kaynaklanır. Oysa, ihbar süresindeki ücrette de brüt ücrete dahil tüm düzenli ödemeler dikkate alınmalıdır.
4. Vergi ve Damga Vergisi Kesintilerinde Karışıklık
Kıdem tazminatı, belirli bir tutara kadar gelir vergisinden muaftır (2023 için brüt asgari ücretin yıllık tutarının üzerindeki kısım). Ancak bu muafiyet sınırının güncelliğinin takip edilmemesi, fazla vergi kesilmesine veya hiç kesilmemesine neden olabilir. Ayrıca, her iki tazminat için de damga vergisi kesintisi zorunludur ve bu genellikle unutulur.
5. Bursa Özelinde Sektörel Uygulama Farklılıklarının Göz Ardı Edilmesi
Bursa'da otomotiv yan sanayinde yaygın olan "rotasyon" veya "esnek çalışma" modelleri, iş sözleşmesinin niteliğini ve fesih nedenlerini etkileyebilir. Ayrıca, toplu iş sözleşmelerinin (TİS) varlığı çok önemlidir. Bursa'daki birçok büyük fabrika TİS ile çalışır ve bu sözleşmeler tazminat hesaplamalarında kanundan daha fazla haklar getirebilir. Bunların araştırılmaması büyük bir hatadır.
Bursa'da Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplamalarında Çözüm Yolları ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Yukarıdaki hatalardan kaçınmak ve hak kaybına uğramamak için izlenmesi gereken yol haritası şöyle olmalıdır:
1. Brüt Ücreti Doğru Hesaplayın
- Son bir yılın ücret bordrolarını inceleyin.
- Düzenli olarak alınan her türlü ödemeyi (para, mal veya hizmet şeklindeki sosyal yardımlar) listeye ekleyin.
- "Brüt ücret" = Aylık sabit maaş + Düzenli sosyal yardımların aylık brüt karşılığı + Düzenli prim/ikramiye.
2. Çalışma Süresini Gün Bazında Hesaplayın
İşe giriş ve çıkış tarihlerini netleştirin. Bu süreyi yıl, ay ve gün olarak hesaplayın. Kıdem tazminatı için her geçen tam yıl, bir brüt aylık ücrete hak kazandırır. Artan süreler için oranlama yapın (Örn: 6 ay için 6/12 = 0,5 brüt ücret).
3. İhbar Sürelerini ve Ücretini Kontrol Edin
- 0-6 ay çalışma: 2 hafta ihbar süresi
- 6 ay-1.5 yıl: 4 hafta ihbar süresi
- 1.5 yıl-3 yıl: 6 hafta ihbar süresi
- 3 yıl ve üzeri: 8 hafta ihbar süresi
Bu sürelere karşılık gelen brüt ücreti (yukarıda hesaplanan doğru brüt ücret) ihbar tazminatı tutarı olarak hesaplayın.
4. Güncel Mevzuatı ve Yargıtay Kararlarını Takip Edin
Vergi muafiyeti sınırları, asgari ücret ve Yargıtay'ın tazminata ilişkin yeni içtihatları sürekli değişmektedir. Özellikle Bursa'da kıdem ve ihbar tazminatı hesaplamalarında yapılan hatalar ve çözüm yolları konusunda güncel kalmak, şehrin dinamik iş hayatında büyük önem taşır.
5. Delillendirme ve Belgeleri Saklama
İşe giriş bildirgeniz (SGK giriş bildirgesi), ücret bordrolarınız, ikramiye ve prim belgeleriniz, varsa TİS metni ve işten ayrılış belgenizi mutlaka saklayın. Bir uyuşmazlık durumunda bu belgeler hayati öneme sahiptir.
6. Bursa'da Uzman Bir İş Hukuku Avukatından Destek Alın
Özellikle yüksek tutarlı tazminat hesaplamalarında, fesih nedeninin hukuki niteliğinin tartışmalı olduğu durumlarda veya TİS uygulamasının karmaşık olduğu hallerde, Bursa'da iş hukukunda uzmanlaşmış bir avukata danışmak en sağlıklı yoldur. Avukatınız, sadece hesaplama değil, sürecin usulüne uygun yürütülmesi ve haklarınızın korunması konusunda da size rehberlik edecektir.
Bursa'da Haklarınızı Doğru Hesaplayın ve Koruyun
Bursa'da kıdem ve ihbar tazminatı hesaplamalarında yapılan hatalar ve çözüm yolları konusunu detaylıca incelediğimiz bu yazı, hem işçilere hem de işverenlere yol gösterici olmayı amaçlamaktadır. Sanayinin başkenti Bursa'da, emeğin ve yatırımın hakkıyla korunabilmesi için her iki tarafın da bu hesaplamaları titizlikle ve mevzuata uygun şekilde yapması gerekmektedir. En basit bir hesap hatası bile uzun vadede büyük kayıplara sebep olabilir.